روابط زناشویی و شاخص های خانواده سالم

خانواده یکی از قدیمی ترین و اصیل ترین واحدهای اجتماع بشری است . پیشرفت شگفت انگیز دانش و فناوری، و گسترش نظام های ارتباطی و اطلاع رسانی، نه تنها به هیچ وجه از اهمیت خانواده نکاسته است بلکه اندیشمندان و سیاستگذاران جوامع را ترغیب نموده تا بر مبنای بررسی ها و پژوهش های متعدد و متفاوت اعلام نمایند که تواناترین ملت ها، آن هایی هستند که خانواده در آن ها قوی ترین بنیاد و سازمان را داشته باشد و بنا بر این تمام نهادهای اجتماعی بایستی در خدمت تحکیم و تقویت نظام خانواده باشند .

ازدواج به عنوان مهمترین و عالیترین رسم اجتماعی ، برای دستیابی به نیازهای عاطفی و امنیتی افراد بزرگسال ، همواره مورد تائید بوده است . ازدواج رابطه ای انسانی ، پیچیده ، ظریف و پویا می باشد که از ویژگیهای خاصی برخوردار است . همچنین توجه به کانون خانواده ، محیط سالم و سازنده ، روابط گرم و تعاملات میان فردی صمیمی که می توانند موجب رشد و پیشرفت افراد و در نهایت جامعه گردند ازجمله اهداف و نیازهای ازدواج محسوب می شوند .

چرا نظام خانواده برای جامعه اهمیت دارد؟

خانواده برای نظام اجتماعی منافع زیادی دارد . دووال برای خانوده شش کارکرد را برمی شمرد:

 1–      ایجاد ارتباط عاطفی بین زن و شوهر، بین والدین و فرزندان و بین نسل ها . تبادل عواطف در محیط خانواده، این نیاز مهم را به بهترین و ساده ترین شکل ممکن تامین می کند .

2–      ارایه پذیرش و امنیت فردی . هیچ یک از نهادهای اجتماعی به اندازه ی نهاد خانواده، نیاز به پذیرش و امنیت فردی را برای انسان ها تامین نمی کند . روابط زناشویی و شاخص های خانواده سالم

3–      ایجاد و تقویت احساس رضایت و هدفدار بودن . خانواده احساس رضایتمندی را در اعضا تقویت و آنان را به آینده ای هدفمند امیدوار می سازد .

4–      تقویت احساس توانمندی و پایداری در برابر تغییرات ناگهانی محیط . خانواده، افراد جامعه را مطمئن می سازد که در شرایط دشوار، روابط و مصاحبت ها و یاوری ها ادامه خواهد یافت.

5–      اجتماعی کردن و تعیین و تضمین جایگاه اجتماعی افراد . خانواده نخستین جایگاه انتقال و آموزش رسوم، باورها، و سنت های فرهنگی به کودکان و آماده سازی آنان برای ورود به جامعه است .

6–      آموزش محدویت ها و اخلاقیات . کودکان در محیط خانواده است که یاد می گیرند در زندگی اجتماعی باید چه محدویت هایی را رعایت نمایند و ارزش های درست و نادرست در روابط اجتماعی کدام است .

برای بهبود وضع اجتماع , تلاش برای بهبود وضع خانواده و افراد آن مهمترین مسئله است. از اینرو مفهوم خانواده و ارزش این نهاد اجتماعی برای هر دولت و جامعه ای اساس کار تلقی می شود و هر جامعه متناسب با ارزش های خود ابتدا به سراغ خانواده می رود تا از درون آن , شهروندان آتی خویش را بپروراند. این موضوع وقتی اهمیت بیشتری پیدا می کند که جامعه به خاطر تحولات ساختاری و زیربنائی به شهروندانی جدید با طرز فکری نو و تحول نیاز داشته باشد. به همین خاطر است که خانواده یکی از اولین نهادهایی است که در جامعه باید تغییر کند و تغییری در آن حاصل نخواهد شد, مگر از طریق درک و شناخت علمی از کار کردها و بدکاری های آن .

روابط زناشویی و شاخص های خانواده سالم

نهاد با اهمیت خانواده در هر جامعه ای به شدت در معرض گذار از صورت سنتی به شکل نوین بوده و هست. باور اصلی در این خصوص آن است که فرهنگ نوین جامعه , در تعارض با فرهنگ غالب بزرگان جامعه قرار گرفته و یا با آن فاصله ای قابل تامل می یابد. به زعم برخی , با آنکه خانواده در حال حاضر بزگترین پشتوانه برای فرزندان اینگونه جوامع است, اما همین خانواده درگیر آسیبهای اقتصادی و به نوعی آسیب اجتماعی بسیاری نیز است.

چنانکه در کشوری مانند ایران هم مشاهده می شود که با وجود همه تغییرات, هنوز خانواده سنتی و بسته است و هیچ انتظار ندارد جوان با شروع احساس استقلال در خود , خانواده را ترک کند زیرا پیدایش حس استقلال با استقلال یافتن به صورت عینی برای جوان ایرانی همزمان نیست و بسیاری از جوانان بخاطر مسائل مالی تا سالها قادر نیستند.

استقلال واقعی پیدا کنند. همین وابستگی به خانواده به واسطه مسائل مالی منجر به یک سری کشمکش های درونی و بیرونی بین جوان و خانواده می شود که بازتابهای متفاوتی دارد. جان برناردز در باب مسائل خانواده, معتقد است بسیاری  از خانواده های مدرن در برگیرنده سه نسل هستند, شکاف میان پدر بزرگها و مادر بزرگها با نوه هایشان , نسل پدرها و مادرها به وضوح خود را نسل بینابین تلقی می کند و هم با نسل بزرگتر و هم با نسل کوچک تر اختلاف نظر دارد.

به هر حال می توان گفت معمولا جوامع در حال گذار در این وضعیت, و یا جوامعی که با تحولات سریع اجتماعی و تقابلات سیاسی – اجتماعی مواجه می گردند, بیشتر مستعد پدیداری مسئله ها و معضلات گوناگون می گردند و این قاعده عام , در مورد جوامعی که در گذار تاریخی با حوادث و مسائل گوناگون سیاسی, اقتصادی , فرهنگی و اجتماعی مقابل است, مشهود تر به نظر می رسد. با تمام اینها و با وجود تغییرات اساسی در خصایص ااجتماعی – اقتصادی خانواده تفاوتهای اساسی و جدی ایجاد شده است.

نهاد خانواده هنوز جایگاه رفیع خود را کمابیش حفظ کرده و با اندک تغییراتی در روابط اعضا»  آن , به مسیر فرهنگی خود ادامه می دهد . به تعبیر فوکویاما امروزه خانواده با تمام تفاوت های ساختاری آن در جوامع مختلف یکی از منابع حائز اهمیت سرمایه اجتماعی در سطح جهان تلقی می شود.

شرایط و ویژگی های یک خانواده ی سالم کدامند؟

زندگی یک جریان مداوم همراه با فشارهای متعدد و متنوع طبیعی و غیرطبیعی است . خانواده جایگاهی است که اعضای آن با همکاری یک دیگر این فشارها را کنترل و حذف می کنند . بر این مبنا، یکی از مهم ترین ویژگی های سلامت خانواده، خصلت« شفادهندگی » آن است . این عامل، یکی از اصلی ترین نشانه های سلامت خانواده می باشد . خانواده ای سالم است که اعضای آن در صورت مواجه شدن با مشکلات مختلف، تمایل داشته باشند با حضور در جمع خانواده، مشکل خویش را حل کنند . خصلت شفادهندگی در خانواده ی ناسالم به حداقل می رسد . در این حالت، مشکل اعضای خانواده زمانی که با هم هستند، تشدید می شود و هر یک سعی می کنند هر چه زودتر از محیط خانواده دور شوند .عوامل دیگری که جزیی از ویژگی های یک خانواده ی سالم محسوب می شوند، عبارتند از :

–          تمایز یافتگی والدین . زن و شوهر قبل از آن که از خانواده ی اصلی خود جدا شوند، به حد کافی رشد عاطفی و عقلانی و اجتماعی و اقتصادی کرده و از والدین خود مستقل شده اند وپس از آن اقدم به تشکیل خانواده می کنند . روابط زناشویی و شاخص های خانواده سالم

–          به کودکان به عنوان ذخیره ی یکی از والدین یا ذخیره ای برای آینده ی ازدواج آنان نگاه نمی شود . کودکان امانتی هستند که والدین مسوولیت دارند نسبت به تربیت و پرورش صحیح آنان برای حضور موثر و خلاق و مستقل در جامعه همت گمارند .

–          انتظارات والدین از یک دیگر و هم چنین از فرزندان خود، عینی، واقعی، و منطقی است . هر یک از اعضای خانواده ی سالم به روشنی می داند که دیگر افراد خانواده از او چه انتظاراتی دارند و او چه گونه باید رفتار کند تا نقش خود را به درستی ایفا کرده باشد .

نیازهای عاطفی و ارضای تمایلات عاطفی از جمله عناصر مهم بهداشت جسمانی و روانی هستند

–          ارتباط بین والدین، مقدم بر ارتباط هر یک از آنان با فرزندان است . در خانواده ی سالم، فرزندان بین پدر و مادر قرار نمی گیرند، بلکه زیر مجموعه ی والدین هستند .

–          اعضای یک خانواده ی سالم با افرد دیگر در خارج از جمع خود ( مثل بستگان و دوستان ) ارتباط درست و منطقی دارند. ارتباطی که در آن افراد خارج از خانواده اجازه ی ورود به محیط خانواده را دارند، اما اجازه ی دخالت را، نه .

دانش امروز روانشناسی و علوم رفتاری ، اکنون آرام آرام به سمت نوعی خردمندی ناشی از گذشت زمان به پیش می رود تا از یافته های رویکرد ها و نظریه های مختلف در جهت بهداشت جسم و روان خانواده و بهبود بخشیدن به کارکرد های گوناگون درون این سیستم مهم و اساسی ، استفاده هر چه بهتر بعمل آید.

نیازهای عاطفی و ارضای تمایلات عاطفی از جمله عناصر مهم بهداشت جسمانی و روانی هستند که این احساس ایمنی و ارضای عاطفی از ابتدای تولد کودک منحصرا از سوی پدر و مادر تامین می شود . عواطف و افکار ، نزدیکی زیادی با هم دارند بدین معنی که طرز فکر افراد ، تحت تاثیر احساسات و عواطف اطرافمان قرار می گیرد . برای هر فردی لازم است احساس کند افراد دوستش دارند و برای او احترام قائل هستند و او راهمان همانطور که هست ، می پسندند و می پذیرند . این احساس در تقویت حس اعتماد به خود و اتکا به نفس بسیار است و خانواده از جمله پایگاه اساسی تشکیل حس اعتماد به خود و احساس امنیت روانی عاطفی هر انسان است .

در سالهای اول زندگی شخصیت سالم بر اساس ارضای خواسته های عاطفی و جسمانی پایه گذاری می شوند نه بر مبنای محرومیت و ناکامی .کودکی که از اوان کودکی و زندگی با شادی و آرامش پرورش یافته است ، این فرصت را دارد که به زندگی امیدوار بوده ،دیدگاه مثبت و مفیدی نسبت به دنیای خود داشته باشد .

لازم است توجه شود که روش صحیح پرورش فرد در خانواده ، حفظ تعادل در ارضا نیازهای گوناگون کودک از جمله احتیاجات عاطفی است یعنی توجه افراطی نیز آسیب رساننده به شکل گیری متعادل شخصیت فرد در خانواده می گردد. آنچه امروزه به نام سندرم نازپروردگی مطرح است همچنان که از خود راندن به ویژه اوان اولیه زندگی ، کودک را از داشتن عواطف انسانی که اساس سلامت فکر است باز می دارد ، توجه زیاده از حد نیز بالعکس طفل را متکی به اولیا و غیر مستقل بار می آورد که در مراحل بعد امکان اتکاء به نفس و استقلال یابی را از او سلب می نماید و در خانواده با توجه به آگاهی و آشنایی زن وشوهر هدف اساسی در ازدواج که همانا رشد و تکامل متعادل و سکون و آرامش درپرتو زندگی مشترک است این تعادل در شکل گیری شخصیت کودک فراهم می گردد.

خانواده سالم و تحکیم روابط فی مابین

در اغلب اعصار تاریخی , خانواده با تمام اشکال آن اعم از خانواده گسترده , خانواده هسته ای و انواع بسیار دیگر, رکن اساسی فرایند جامعه پذیری فرد را در تمام جوامع بشری تشکیل داده است. علاوه بر این , عواملی مثل برقراری نخستین وابستگی های عاطفی و یادگیری زبان, درونی کردن ارزشها و هنجارهای فرهنگی در این نهاد اجتماعی آغاز می شود.

در واقع هر نسلی با تولد در خانواده جهت یاب و آغلز حیات اجتماعی مجدد در خانواده تولید مثل یا فرزندزا در کانون روابط درون نسلی و برون نسلی متعدد و متنوعی قرار می گیرد . در این میان یکی از ویژگیهای بنیادین خانواده به عنوان یک نظام اجتماعی , پویایی آن است که موجب می گردد در طول زمان دستخوش تغییر گردد و از جمله مظاهر تغییر در نقش , ساختار و کار کرد خانواده دگرگونی هایی است که در طول زمان متاثر از روابط نسلی نوین در تعریف خانواده سالم یا موفق به وقوع می پیوندد.

فهرست مطالب

مقدمه

چرا نظام خانواده برای جامعه اهمیت دارد؟

شرایط و ویژگی های یک خانواده ی سالم کدامند؟

خانواده سالم و تحکیم روابط فی مابین

روابط زناشویی و شاخص های خانواده سالم

مباحث نظری

رویکرد روان کاوی زیگموند فروید

روان شناسی فرد نگر آلفرد آدلر

دیدگاه اصالت وجودی

واقعیتهای جدید زندگی خانوادگی

منابع