مفهوم توسعه پایدار در مدیریت

توسعه پایدار، مفهوم جدیدی است که از طریق پیوند بین ابعاد گوناگون توسعه (اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی) و توجه ویژه به ملاحظات محیطی و حفظ محیط زیست از دهه ۸۰ به طور گسترده‌یی مطرح گردید. از سوی دیگر،‌ مدیریت نوین به منظور افزایش مسوولیت مدیران به محیط پیرامونی خود، از دهه ۷۰ جای‌گزین مدیریت در مفهوم سنتی آن شد.(عارفه فدوی، ۱۳۷۵)

لذا در این مقاله، پس از تشریح «توسعه» در مفهوم سنتی، الگوی جدید آن تحت عنوان «توسعه پایدار» به عنوان اساس فعالیت های مدیریت دولتی نوین مطرح شده است. سپس مدیریت دولتی نوین به عنوان محور توسعه پایدار و ابزار دولت‌ها در کسب اهداف توسعه، پایدار، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

توسعه پایدار چیست؟

همه ما مطالب زیادی راجع به مفهوم توسعه خوانده یا شنیده‌ایم و هر کسی از آن تجسمی در ذهن خود دارد. امروزه کمتر واژه‌یی تا این حد در محافل اجتماعی-سیاسی و خاصه مدیریت و اقتصاد مطرح شده است. به هرحال به قول ادبا باید گفت موضوع سهل و ممتنع است، سهل از آن جهت که مفاهیم و معانی کلی از آن در ذهن همه هست، ممتنع از آن روی که تعریف، جزئیات، مرزبندی و مهمتر از همه ساز و کارهای عملی تحقق توسعه هم‌چنان مورد بحث است. مفهوم توسعه پایدار در مدیریت

تمامی ما از توسعه اقتصادی شناخت داریم و شاخصه‌های آن را مثل رشد تولید، افزایش بهره‌‌وری (کارایی)، افزایش درآمد ملی و تولید ناخالص ملی و … در نظر داریم. از طرف دیگر، توسعه اجتماعی و شاخصه‌هایی نظیر توزیع عادلانه درآمد، برابری و بسط عدالت اجتماعی را نیز می‌شناسیم و گفته می‌شود که پس از رشد اقتصادی و حتا به همراه آن و به دنبال کارآفرینی، ایجاد اشتغال، به جا و لازم است تا افراد فعال جامعه در چرخه اقتصادی کشور مشغول به کار شوند.( سید حیدر میر فخرایی، ۱۳۷۵)

همچنین توسعه فرهنگی، از جنبه‌های نوین مفهوم توسعه است که شاخصه‌هایی مثل امکان استفاده متناسب و عادلانه همه از فضاهای فرهنگی، ارتقای دانش و معرفت در جامعه و… را در بر دارد. و همسنگ همه از توسعه سیاسی، مؤلفه‌هایی هم‌چون مشارکت عمومی در تصمیم‌گیری‌ها، فضای باز سیاسی، امکان مشارکت همگانی در قدرت صحبت می‌شود. افق‌های آینده مدیریت، توسعه انسانی، نقش‌ها و وظایف دولت در زمینه‌ی توسعه و موضوع نظام اداری توسعه یا توسعه نظام اداری در این مقاله مورد بحث قرار خواهد گرفت.(همان، ۱۳۷۵)

توسعه پایدار به ملاحظه «منابع طبیعی پایه» به عنوان نخستین محدودیت، اهمیت می‌دهد، بر خلاف توسعه سنتی که «سرمایه و قابلیت دسترسی» به آن را اولین محدودیت تولید در نظر می‌گرفت.

مفاهیم و دیدگاه‌های توسعه

توسعه، فرایندی تعاملی است که در آن افراد در شبکه‌های کاری یاد می‌گیرند که چگونه مشکلات را تعریف و حل کنند. همچنین فرایندی است که در آن سازگاری همه بخش‌ها افزایش می‌یابد (الیوت[1]، ۱۹۹۴) صنعتی شدن، فرایندی است که صرفا برای ایجاد نوعی مهارت برای حل مشکل است.زنده گی نوین (مدرنیزم) به نشانه و نمادها و مدل‌هایی (مدهایی) از زندگی فناوری اشاره می‌کند.( سید حامد وارث، ۱۳۷۷) مفهوم توسعه پایدار در مدیریت

در حالی که صنعتی شدن کمتر جنبه اجتماعی دارد، مدرنیزم بیشتر جنبه اجتماعی داشته و در واقع پیامد اجتماعی صنعتی شدن است و «توسعه» فرایندی چند سطحی است که می‌تواند همه مفاهیم پیش گفته را در بر گیرد.

ضمنا مدرنیزم یک حالت است، صنعتی شدن نیز خود فرایندی است که از توسعه بسیار محدودتر است، فرایند توسعه انتهای باز دارد یعنی نامحدود است و بسته نیست . (الیوت، ۱۹۹۴)

در ابعاد اجتماعی، شاید نتوان تقدم و تأخری برای ابعاد گوناگون توسعه (سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی) در نظر گرفت. به خاطر اینکه در مقایسه با فرد، اجتماع خواصی منحصر به فرد دارد که با خواص تک‌تک افراد تفاوت دارد.

در بعد فردی مطابق سلسله مراتب نیازهای مازلو، اکثر افراد از نیازهای سلسله مراتبی (نردبانی) تبعیت می‌کنند و تنها با برآورده شدن نیازهای سطوح پایین‌تر، نیازهای سطوح بالاتر مطرح می‌شود. مثلا تا در فردی نیازهای فیزیولوژیک و امنیت تأمین نشود، نیاز به احترام و اجتماعی شدن مطرح نمی‌شود و همین طور نیازهای سطوح بالاتر. به هرحال شاید بتوان گفت که در سطح اجتماعی نیز، نیازهای سطوح پایین تر جنبه اقتصادی دارد و نیازهایی مثل توسعه سیاسی (مشارکت در تصمیم‌گیری و …) در رده‌های بالاتر قرار می‌گیرند.( یوسف فرهودی، ۱۳۷۹)

ولی در نظر گرفتن چرخه‌یی برای ابعاد توسعه که در آن ابعاد به شکل تعامل با هم در ارتباطند، جنبه منطقی‌تری دارد، البته اینکه کدام جنبه توسعه، بیشتر مد نظر باشد بستگی به جامعه مورد نظر دارد، مثلا جامعه‌ای که دارای اقتصاد پیشرفته‌ای است، اولویت با توسعه سیاسی است و بر عکس.

تفاوت‌ توسعه در مفهوم سنتی و پایدار

۱- توسعه پایدار به ملاحظه «منابع طبیعی پایه» به عنوان نخستین محدودیت، اهمیت می‌دهد، بر خلاف توسعه سنتی که «سرمایه و قابلیت دسترسی» به آن را اولین محدودیت تولید در نظر می‌گرفت.

۲- سیاست اخلاقی «حفظ امکان استفاده حداقل مساوی با ما برای نسل‌های بعدی از منابع طبیعی» شدیداً مدنظر توسعه پایدار است.

۳-  در توسعه پایدار، ارزش تمام منافع و هزینه‌های اجتماعی (مثل کاهش منابع) برای تعیین نقش توسعه، باید در سیستم‌ حسابداری منظور شود یعنی آیا هزینه‌‌یی که انجام می‌شود با هدف مورد نظر از توسعه سازش دارد یا نه، مثلا تخریب جنگل به چه قیمت؟

[1] – Elliott

فهرست

چکیده

مقدمه

مفاهیم و دیدگاه‌های توسعه

تفاوت‌ مفهوم توسعه پایدار در مدیریت در مفهوم سنتی و پایدار

افق‌های آینده مفاهیم توسعه و مدیریت

مربی‌گری چیست؟ مفهوم منتورینگ چیست؟

ضرورت‌ها

رویکردهای مربی‌گری

مثال‌هایی از سوالات و تعاملات یک مربی با رویکرد غیر مستقیم

فرایند مربی‌گری

نگرش‌ها و قابلیت‌های کلیدی یک مربی موفق

سوالاتی برای آینده

نتیجه گیری

منابع و ماخذ