دین و سلوك در ایران باستان

ایرانیان باستان به هر روشنایی و روشنایی آوری اعتقاد می داشتند.

آنان به پاكی و آب ،به ماه درخشنده به خورشید فروزنده سر تعظیم فرود آورده پاس حرمتش می داشتند .

پیر فرزانه حكيم عباس كیوان قزوینی می نویسد :

« در دین قدیم ایران يعني پیش از زردشت مادة المواد را ستایش خدایانه می كردند بی آنكه عنوان خدائی و ریشۀ هستی را منحصر به آن دانند.

مانند ستایش و پرستش پدر و استاد و منعم و نسبت به بالاتر از مادة المواد كه چیزی هست یا نه توده ساكت بودند و حق سخن و رأی دادن نداشتند و خواص به اندازه فكر ودانش خود آزاد در فهم و اظهار بودند. دین و سلوك در ایران باستان

نه در دعوت توده و اجبار،كه می گفتند توده باید به حال اجمال بماند و پا از گلیم بیرون نبرد و دست اندازی به كنجكاوی نكند و اگر می كرد خواص با آنكه در میان خودشان اختلاف بود در منع توده متفق می شدند و از پرسش های آنان جواب دانشمندانه نمی دادند و آنها را به كار وامی داشتند.

و زیان توجه به معارف را در كار زندگی خاطر نشان ِ آنان می كردند و سود نداشتن معارف به زندگانی را مدلل می داشتند كه برای توده بیش از لوازم زندگانی بیهوده است و خردمندان ‍‌ِ جهان از توده انتظار معارف ندارند اما انتظار هنرها و نیكوكاری های بسیار دارند و زینت ها و آبادی های جهان را از توده متنظرند نه از روشن فكران كه خواص نامیده می شوند و عددشان خیلی كمتر از توده است و از آنها معارف عالیه نیز متنظرند نه تنها معارف راجعه به مواد[1] . دین و سلوك در ایران باستان

مادة المواد نزد علماء شیمی آن چیزی است كه از آخرین تجزیه اجسام باقی بماند.

دیگر آن را نتوان تجزیه نمود.

و از تجزیه هر جسم هم همان بماند كه مختلف النوع نباشد.

پس حدس زده می شود كه اول همان بوده و به تدریج عوارض بر آن افزوده دیگر از كجا و كی افزوده معلوم نیست.

پس انتظار صفات خدایی از همان ماده باید داشت و رفتار بنده با خدا را با آن باید بجا آورد.

یعنی همه چیز را بزرگ شمرد زیرا او در همه چیز هست و چون می بینند.

كه آخر مانده از اجسام فقط چیزی است از اِتـِر سبك تر و روشن تر و پرقوه تر اما شعور و اختیار ابداً ندارد بلكه اسیر و مقهور دست تجزیه كننده است.

پس می گویند كه طبیعت بی شعور است و همه كار و بار او به طور تصادف است.

ادیان در ایران باستان

اما خردمند به اینجا نمی ایستد و كشتی ِ فكرش را رو به قبه می راند تا یا غرق شود و یا به جایی برسد یعنی آرام نمی گیرد نه آنكه كسی بر او حكم كند [2].

چون در سابق آلات و علوم شیمی نبود و تجزیه كامل حاصل نمی شد دانشمند قدیم ایرانی به حدس و تجربه مادة المواد را معین می كرد و ستایش می نمود.

لذا به چهار قول مختلف شده بودند كه عرب آن را چهار عنصر نامیده و تعیین كرده اند كه ایران قدیم بیشتر آتش پرست و كمتر آب و هوا پرست و كمتر از آن خاك پرست بودند پس از باب اكثریت همه ایرانی را آتش پرست خواندند [3] . دین و سلوك در ایران باستان

خرد گوید یا باید برای همان جسم آخرین لایتجزی شعور و قدرت خدایانه قائل شد از فهم ما غائب چنانكه محقق طبیعی[4] می گوید ،پس خدا بودن ِ‌آن عیبی پیدا نمی كند ،و یا مافوق آن روح مجــرّدی قائل شد كه آن يكی از آثار طولیه آن روح باشد چنانكه الاهیین و حكماء می گویند[5].

ایرانیان باستان به مقام ستارگان نیز نماز می بردند.

بدین معنی كه ستارۀ درخشنده(هورتابنده)رانیروی برترمیشناختند(خداوند درقرآن به جایگاه ستارگان قسم یادنموده است).

نیرویی كه شب و روز آدمی ،چهار فصل زندگی را می سازد.

حركت ستارگانست اینان (ستارگان ) ارواح مجردۀ مقدسه ای در آسمانها هستند (در ملكوت آسمان )كه كالبد ستارگان اختیار نموده و به سوی نیرویی واحد در فضا ی وجود (پهنۀ آسمان ) در حركتندهمچون خورشید منظومۀ شمسی ِ ما كه ذرّات تابشش هوا است كه ضروری ترین تغذیۀ هر بشر خاكی است .

در زمین ما هر چه وجود یافته و می پاید به طفیل تابش خورشید[7] است.

ایرانیان باستان استدلال می كنند كه آنچه بر حیات بشر اینگونه تأثیر گذار است كه تقویم ِ شب و روز او را می سازد جایگاهی بس رفیع دارد كه شایستۀ احترام و ستایش است. دین و سلوك در ایران باستان