تغییر شرایط اقتصادی بر سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت

چکیده

یکی از ویژگیهای لازم برای مربوط بودن اطلاعات حسابداری، سودمندی در پیش بینی است. در حسابداری مواردی همانند سود، بازده سهام، قیمت سهام، ورشکستگی و ریسک را تا حدی می توان پیش بینی کرد. در این میان پیش بینی سود از اهمیت ویژه­ای برخوردار است زیرا یکی از مهمترین انگیزه های افراد برای سرمایه ­گذاری کسب سود است .

در این پژوهش بررسی تغییر شرایط اقتصادی بر سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در فاصله زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۳ محور پژوهش  قرار گرفت. بدین منظور شش فرضیه مطرح گردید و رابطه بین شش متغیر کلان اقتصادی از قبیل نرخ تورم، تولید ناخالص داخلی، نرخ نقدینگی، نرخ سود کوتاه مدت و بلند مدت بانکی و نرخ ارز بر خطای سود پیش بینی شده توسط مدیریت در میان ۱۳۰ شرکت نمونه مورد آزمون قرارگرفت. به منظور تخمین پارامترهای مدل از روش حداقل مربعات معمولی استفاده گردید.همچنین برای آزمون نرمال بودن توزیع متغیرها از آزمون جارکو برا بهره گرفته شد.  نتایج آزمون رگرسیون فرصیه ها نشان داد بین نرخ تورم و نرخ ارز و خطای سود پیش بینی شده رابطه معنادار وجود دارد اما بین سایر متغیرهای کلان اقتصادی و سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت رابطه  معناداری یافت نگردید.

کلید واژه:  سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت، تورم، تولید ناخالص داخلی، نرخ سود، نرخ ارز

۱ مقدمه

سرمایه­ گذاری یکی از عوامل مهم توسعه در قرن حاضر است. سرمایه­گذاری نیازمند برنامه­ ریزی است. برنامه­ریزی، امکان بهره ­برداری مناسب از فرصت­های موجود را فراهم می­آورد. برای افزایش اثر بخشی برنامه­ریزی باید توانایی پیش­بینی صحیح و مستمر را بهبود بخشید. پیش­بینی عنصر کلیدی در تصمیم­گیری­های اقتصادی است.

سرمایه­ گذاران، اعتباردهندگان، مدیریت و سایر اشخاص در تصمیم­ گیری­ های اقتصادی متکی به پیش­بینی و انتظارات هستند. هم­چنین توجه به بودجه سالانه شرکت، پیش­بینی تولید، فروش و سود هر سهم آن و کنترل بودجه در گزارش­های میان دوره­ای و میزان تحقق پیش­بینی­ ها، در تغییرات قیمت سهام تأثیر بسزایی دارد. شاید بتوان مهمترین عامل تأثیرگذار بر قیمت سهام را در پیش­بینی سود هر سهم جستجو کرد.

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

۲-۲  سود و پیش بینی سود

۲-۲-۱ تعریف سود

آدام اسمیت، اقتصاد دان مشهور اسکاتلندی ، نخستین شخصی بود که سود را این گونه تعریف کرد:

سود مبلغی است که مصرف آن آسیبی برسرمایه وارد نمی‌کند(هندریکسون،۱۹۹۲،۸۱)^[1]. سرجان هیکس،اقتصاد دان انگلیسی وبرنده جایزنوبل با بیانی دقیق ترسود را این گونه تعریف کرد : سود مبلغی است که شخص طی یک دوره زمانی مصرف کند وثروتش درپایان دوره همانند اول دوره باشد (همان منبع،۲۸۲).

هر چند حسابداران از تعاریف اقتصادی سود پشتیبانی می کنند اما برای اندازه گیری سود به تعاریفی روی آورند که بیشتر جنبه ی عملیاتی دارد تا جنبه نظری. ذیلاً  تعاریف ارائه شده ازسود به وسیله مراجع رسمی و دو تعریف از فرهنگ حسابداری کوهلر به ترتیب بیان شده اند : .« سود … مبلغی است که از کسر بهای تمام شده کالای فروش رفته ، سایر هزینه ها .

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

۲-۲-۲ مفاهیم سود در حسابداری

سود یکی از اقلام مهم و اصلی صورت­های مالی است که در نوشته­های مختلف کاربردهای متفاوت دارد. معمولاً سود به عنوان مبنایی برای محاسبه مالیات، عاملی برای تدوین سیاست پرداخت سود تقسیمی، راهنمایی برای سرمایه­گذاران و تصمیم­گیری و عاملی برای پیش­بینی در نظر گرفتهمی­شود.

یکی از کاربردهای اصلی سود، استفاده از آن به عنوان ابزاری برای پیش­بینی است که افراد را در امر پیش­بینی سودها و رویدادهای اقتصادی آینده یاری می­کند. در واقع ثابت شده است که برای
پیش­بینی مقادیر هر نوع سود می­توان از مقادیر سود در گذشته استفاده کرد.

نتیجه تحقیقات نشان می­دهد که برای پیش­بینی سود آینده، سود عادی یا جاری نسبت به سود خالص برتری دارد. سود شامل نتیجه­های «عملیاتی یا سود عادی» و نتیجه­های «غیر عملیاتی یا سود و زیان غیر عملیاتی ناشی از رویدادهای غیر مترقبه» می­شود که مجموع آن­ها برابر است با سود خالص (بلکوئی، ۱۳۸۱، ۵۲۴).تغییر شرایط اقتصادی بر سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

۲-۲-۳ سود سهام پیش­بینی شده

هیأت استاندارد حسابداری مالی[4] مدیریت را موظف کرده است که علاوه بر اعلام سود هر سهم، چشم­اندازی از دورنمای شرکت را در قالب سود سهام پیش­بینی شده در اختیار استفاده کنندگان قرار دهد. مدیران موظف­اند به این وظیفه خود عمل کنند تا از این طریق سرمایه ­گذار نسبت به موقعیت آینده شرکت نیز اطلاعاتی در اختیار داشته باشد و تصمیم­گیری مناسب­تری داشته باشد.

رویه­های حسابداری در محاسبات سود و زیان پیش­بینی شده شامل شناسایی مواردی چون در آمد، درآمد سرمایه­گذاری­ها، هزینه استهلاک و هزینه مطالبات مشکوک الوصول است. در مورد نحوه شناسایی درآمد، درآمد در انطباق با استانداردهای حسابداری به روش تعهدی محاسبه و در پیش­بینی سود و زیان منظور می­شود. در زمان تصویب صورت­های مالی توسط مجمع عمومی صاحبان سهام شرکت سرمایه ­پذیر (تا تاریخ تصویب صورت­های مالی)، سود سایر سرمایه­گذاری­ها اعم از جاری و بلند مدت در زمان تصویب توسط مجمع عمومی صاحبان سهام شرکت سرمایه­پذیر (تا تاریخ ترازنامه) شناسایی می­شود.

 ۲-۲-۴ تاریخچه پیش­بینی سود

سرمایه­گذاران عمده به اطلاعات زیادی دسترسی داشته و حتّی انتظار دارند اطلاعاتی را دریافت کنند که سرمایه­گذاران جزء به آن دسترسی ندارند. سرمایه­گذاران جزء باید به کارگزاران متکی باشند. کمیسیون بورس اوراق بهادار آمریکا جهت رفاه حال سرمایه­گذاران جزء، پیوسته شرکت­ها را به افشای بیشتر اطلاعات تشویق می­کند.

در اوایل سال ۱۹۷۳، کمیسیون بورس اوراق بهادار اعلام کرد که برای  اولین بار به شرکت­های پذیرفته شده در بورس، اجازه افشای پیش­بینی­های سود داده شود. پیشنهاد بعدی در سال ۱۹۷۵ مطرح شد. در این طرح، شرکت­ها ملزم به انتشار اطلاعات پیش­بینی همراه با گزارش­های مالی شدند. این الزامات سبب می­شود اطلاعات مدیریت تقریباً برابر با اطلاعاتی باشد که عموم در اختیار دارند.

در آوریل سال ۱۹۷۶، پیشنهاد کمیسیون بورس اوراق بهادار به دلیل مخالفت زیاد، برداشته شد. در نبود افشای پیش­بینی سود توسط مدیریت، سرمایه­گذاران جزء همواره به تحلیل­گران حرفه­ای اتکا می­کنند.[5]

بورس اوراق بهادار تهران، مهمترین و اصلی­ترین مرکز مبادلات سرمایه­ای تلقّی می­شود که در سال ۱۳۴۵ تأسیس شده است. مطابق قانون، کارگزار موظف است این اطلاعات را به سازمان ارائه دهد:

الف) گزارش­ها و صورت­های مالی سالانه حسابرسی شده و خلاصه صورت سالانه فعالیّت کارگزار که حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی به تأیید حسابرس معتمد بورس رسیده است.

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

۲-۲-۴ اهمیت سود سهام پیش­بینی شده

اهمیت سود پیش­بینی شده، به میزان انحرافی که با مقدار واقعی آن دارد بستگی دارد. هر چه میزان این انحراف کمتر باشد، پیش­بینی از دقت بیشتری برخوردار است. تحقیقات نشان می­دهد بازار برای برآورده شدن انتظارات ارزش قابل ملاحظه­ای قائل است و نسبت به بر آورده نشدن آن نیز واکنش نشان می­دهد (ریز، ۲۰۰۷،۱۵۸)[6]

زمانی که سود هر سهم فراتر از انتظارات رود، بازار نسبت به آن دید خوش بینانه­ای دارد و آن را خبر خوب تلقی می­کند. زمانی که سود هر سهم پایین­تر از پیش­بینی آن­ها باشد، اعتبار شرکت در برآوردن انتظارات کم می­شود (پین، ۲۰۰۸،۱۴۸)[7].

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

۲-۲-۵ کاربردهای سود پیش‌بینی شده

سود پیش بینی شده کاربرد فراوانی دارد . هندریکسون در کتاب خود ضمن بیان مفاهیم گوناگونی از سود آن را به عنوان ابزاری برای پیش بینی می داند وی به بیانیه مفاهیم مالی شماره‌ی یک هیئت تدوین استانداردهای مالی مبنی بر این که « سرمایه‌گذاران و تأمین‌کنند‌گان اعتبارات مالی و دیگران به ارزیابی دور نمای خالص جریان نقدی واحد تجاری علاقه‌مند می‌باشد » اشاره کرده و می‌گوید استفاده‌کنندگان از گزارشات مالی، سود حاصل از فرایند حسابداری را در موارد زیر مورد استفاده قرار می‌دهند:

ـ کمک به ارزیابی قدرت سودآوری واحد تجاری

ـ تعیین ارزشی یک دارایی

ـ برآورد ریسک سرمایه گذاری در واحد تجاری

ـ برآورد ریسک وام دادن به واحد تجاری

­۲-۲-۵-۱ کمک به ارزیابی توان سودآوری واحد تجاری

سود آوری نتیجه یک سلسله خط مشی ها و تصمیمات از سوی  واحد تجاری است از مقایسه صورت های سود و زیان هر شرکت می توان اطلاعات جالبی را در مورد کارایی مدیریت آن کسب نمود . بیش تر کسانی که در امور مؤسسه از لحاظ سرمایه گذاری اعتبار و یا بازده فعالیت آن ذینفع هستند، به میزان سود شرکت نسبت به فروش و مبلغ سرمایه گذاری شده توجه می‌نمایند.

در مباحث مالی به منظور ارزیابی این که مدیریت تا چه حد توانسته منابع موجود را به نحو مطلوب و موثر بکارگیرد از شاخص هایی چون بازده فروش ( فروش / سود خالص ) بازده ارزش  ویژه
( ارزش ویژه / سود خالص ) بازده  دارایی ( جمع دارایی ها / سود خالص ) و بازده سرمایه در گردش ( سرمایه در گردش / سود خالص ) استفاده کنیم کفایت و کارایی مدیریت در تحصیل سود از طریق تحلیل نسبت های چهارگانه فوق تعیین می‌گردد. تغییر شرایط اقتصادی بر سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

­۲-۲-۵-۲ تعیین ارزش یک دارایی

اغلب مدل های ارزش گذاری یک دارایی برحسب جریانهای نقدی آتی توسعه یافته اند . نمونه ای از این مدل ها در مدل های ارزش گذاری دارایی های سرمایه‌ی[10] است . براساس این مدل برای محاسبه ارزش یک دارایی کلیه دریافتهای نقدی آتی را تنزیل می کنند اما به دلیل این که غالباً این دریافتها در دسترس نمی‌باشند از جانشین هایی برای این منظور استفاده می شود. یکی از معمول ترین جانشین ها پیش بینی سود آتی حاصل از بکارگیری دارایی است .

در این مدل ، گراهام داد و کوتل ۱۹۶۲ می گویند: « در حال حاضر مهمترین عامل برای تعیین ارزش سهام در آینده این است که بتوانیم متوسط سودآوری آتی را محاسبه کنیم یعنی متوسط سود پیش بینی را برای دوره آتی بدست آوریم . ارزش سهام از پیش بینی قدرت سود آوری و سپس تقسیم این پیش بینی  بر عامل سرمایه گذاری بدست می آید » (وات و همکاران،۱۹۸۶،۱۳۱)[11].

۲-۲-۵-۳ بررسی ریسک سرمایه‌گذاری در واحد تجاری(خرید سهام تجاری)

بهای  واحد تجاری و قیمت هر سهم عادی آن به جریان نقدی سود سهام مورد انتظار سهامداران بستگی دارد. بنابراین انتظارات مربوط توزیع  آتی در تصمیمات سرمایه گذاری منجر به نگهداری  سهام فعلی  (سرمایه گذاری اضافی در سهام فعلی و یا فروش سهام  فعلی) می‌گردد و نیز مشخص می‌کند که انتظارات مربوط  به توزیع های نقدی آتی چه نقش برجسته ای را در تصمیمات سرمایه گذاری ایفا می کند . حال چنانچه ارتباطی بین سود گزارش شده و توزیع سود سهام وجود داشته باشد .

توجه سرمایه گذاران بیش تر به انتظارات آینده سود ( سود پیش بینی شده ) واحد تجاری معطوف خواهد گردید.

برای پیش بینی قیمت بازار سهام در بسیاری از واحدهای تجاری پیش بینی سود مهم تر از پیش بینی توزیع سود سهام در کوتاه مدت فرض می شود. همچنین فرض می شود که توزیع سود سهام در بلند مدت به سود انباشته و عامل رشد مؤسسه بستگی دارد . بنابراین پیش بینی سود آتی به عنوان عامل تعیین کننده ای در پیش بینی توزیع سود آتی سهام توسط بسیاری از سرمایه گذاران به کارگرفته می شود و سود سهام مورد انتظار نیز به نوبه خود نقش تعیین کننده ای در قیمت گذاری ارزش جاری سهام یا کل واحد تجاری دارا می‌باشد.

۲-۲-۵-۴ برآورد ریسک وام اعطایی به واحد تجاری

دارندگان اوراق قرضه و اعتبار دهندگان کوتاه مدت (تأمین کنندگان بدهی‌های جاری) نیز به سود آتی (سود پیش‌بینی شده) علاقه‌مند می‌باشند. این افراد در صورتی که انتظار مطلوبی از سود آتی داشته باشند ازدریافت بازده سالانه (بهره) و همچنین اصل وام (بدهی) در موعد مقرر اطمینان بیش‌تری خواهند یافت. علاوه بر موارد فوق از سود پیش بینی شده می توان در موارد زیر استفاده کرد:

1. به عنوان جانشینی برای جریانات نقدی در محاسبه ارزش یک دارایی ( سهام ).
2. کمک به امر تصمیم گیری برای فروش ، نگهداری یا خرید سهام اضافی موجود.
3. معیاری برای ارزیابی عملکرد کارایی مدیریت.
4. ارزیابی توان ایجاد جریانات نقدی در آینده و توسط واحد تجاری.
5. بررسی پیرامون امکان تداوم فعالیت واحد تجاری در آینده.
6. استفاده از سود پیش بینی شده در تهیه بودجه جامع ومحاسبه نرخ فروش آتی محصولات.

۲-۲-۶ تعریف پیش‌بینی

در فرهنگ لغت دو اصطلاح[12] وجود دارد که به معنای پیش بینی یا پیشگوئی است . این دو اصطلاح گاه به معنای مشابه گاه با دو معنی متفاوت بکار می رود. در فرهنگ وبستر، به معنای برآورد کردن یا محاسبه چیزی از قبل[13] و یا به معنای دانستن چیزی از قبل تعریف شده است[14]. تغییر شرایط اقتصادی بر سو گیری سود پیش بینی شده توسط مدیریت

در فرهنگ آریانپور، Forecasting به معنای حدس زدن وقایع آینده از علل و اسباب و قرائن موجود وPrediction به معنای پیش گوئی،گفتن حوادث قبل از وقوع آنها تعریف شده است.با این حال برای هردواصطلاح ازجایگزین فارسی پیش بینی و پیش گوئی استفاده شده است.برخی برای دو اصطلاح مذکورمعنی یکسانی قائل نیستند برای مثال Forecasting را به معنای فرآیند برآورد رویدادهای آتی با استفاده از داده های قبلی وPrediction را به معنای فرآیند برآورد رویدادهای آتی بر مبنای ملاحظات ذهنی به جای داده های قبلی تعریف می کنند. با این تعریفPrediction  زمانی انجام می شود که داده های تاریخی دردست نیست وبرمبنای قضاوت تصمیم گیرنده وتجارب شخصی انجام می شود .

ادامه این بخش از پایان نامه بعد از دانلود قابل مشاهده خواهد بود.

فهرست مطالب

فصل اول

کلیات تحقیق

۱-1مقدمه

۱-2بیان مسأله

۱-۳ اهمیت و ضرورت پژوهش

۱-۴ اهداف پژوهش

۱-۵ چارچوب نظری و مدل مفهومی پژوهش

۱-۶ فرضیه های پژوهش

۱-۷ تعریف اصطلاحات و مفاهیم

۱-۸ ساختار پژوهش

فصل دوم

مروری بر ادبیات تحقیق

۲-۱ مقدمه

۲-۲  سود و پیش بینی سود

۲-۲-۱ تعریف سود

۲-۲-۲ مفاهیم سود در حسابداری

۲-۲-۳ سود سهام پیش بینی شده

۲-۲-۴ تاریخچه پیش بینی سود

۲-۲-۴ اهمیت سود سهام پیش بینی شده

۲-۲-۵ کاربردهای سود پیش‌بینی شده

۲-۲-۵-۱ کمک به ارزیابی توان سودآوری واحد تجاری

۲-۲-۵-۲ تعیین ارزش یک دارایی

۲-۲-۵-۳ بررسی ریسک سرمایه‌گذاری در واحد تجاری(خرید سهام تجاری)

۲-۲-۵-۴ برآورد ریسک وام اعطایی به واحد تجاری

۲-۲-۶ تعریف پیش‌بینی

۲-۲-۷  تعریف مسأله پیش‌بینی

۲-۲-۸ هدف پیش‌بینی

۲-۲-۹ روشهای پیشبینی سود

۲-۲-۹-۱ روش کیفی پیش‌بینی

۲-۲-۹-2روش‌های کمّی

مدل باکس ـ جنکینز

مدل گام زدن تصادفی

۲-۲-۱۰ مبانی نظری چگونگی تغییرات سود

۲-۲-11خطای پیش‌بینی

۲-۳ متغیرهای کلان اقتصادی

۲-۳-۱ نرخ تورم

۲-۳-۲ نرخ ارز

۲-۳-۳ نرخ نقدینگی

۲-۳-۴ تولید ناخالص داخلی

۲-۳-۵ صادرات

۲-۳-۶ واردات

۲-۳-۷ نرخ سود بانکی

۲-۴ پیشینه تحقیق

فصل سوم

روش تحقیق

۳-۱ مقدمه

۳-۲ روش تحقیق

۳-۲-۱ روش پژوهش از نظر ماهیت و محتوایی

۳-۲-۲ روش پژوهش از نظر هدف

۳-۲-۳ روش انجام پژوهش

۳-۳ جامعه آماری پژوهش

۳-۴ تعیین حجم نمونه پژوهش

۳-۵ شیوه اندازهگیری متغیرها

۳-۶ روشها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها

۳-۶-۱ تحلیل توصیفی داده ها

۳-۶-۲ تحلیل استنباطی

۳-۶-۲-۱ آزمون نرمال بودن جارک _ براو

۳-۶-۲-۲ آزمون معنی دار بودن متغیرهای پژوهش

۳-۶-۲-۳ آزمون های مفروضات رگرسیون کلاسیک

۳-۶-۲-۴ خود همبستگی

۳-۶-۲-۵ خطای تصریح در مدل

۳-۶-۲-۶ نرمال بودن داده ها

۳-۶-۲-۷ تصمیم گیری برای رد یا پذیرش فرضیه ها

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل داده‌ها

۴-۱ مقدمه

۴-۲ آمار توصیفی

۴-۳ آزمون نرمال بودن توزیع متغیر های تحقیق

۴-۴ تحلیل ماهیت و ویژگیهای متغیرهای تحقیق

۴-۵ تجزیه و تحلیل فرضیه ها

۴-۵-۱ فرضیه اول

۴-۵-۲ فرضیه دوم

۴-۵-۳ فرضیه سوم

۴-۵-۴ فرضیه چهارم

۴-۵-۵ فرضیه پنجم

۴-۵-۶ فرضیه ششم

فصل پنجم

نتیجه گیری و پیشنهادات

۵-۱ مقدمه

۵-۲  جدول خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها

۵-۳ بحث و نتیجه گیری

۵-۳-۱  نتایج فرضیه اول

۵-۳-۲  نتایج فرضیه دوم

۵-۳-۳  نتایج فرضیه سوم

۵-۳-۴  نتایج فرضیه چهارم

۵-۳-۵ نتایج فرضیه پنجم

۵-۳-۶ نتایج فرضیه ششم

۵-۴ نتیجه گیری کلی

۵-۵ پیشنهادات

۵-۵-۱ پیشنهادهایی مبتنی بر نتایج پژوهش

۵-۵-۲ پیشنهادها برای پژوهش های آتی

۵-۶ محدودیتهای پژوهش

پیوستها

منابع و مأخذ

منابع داخلی

منابع خارجی