بررسی تطبیقی نظام آموزش و پرورش آلمان

مقدمه

آلمانی ها به نظام آموزشی خود و به این حقیقت که آلمان اولین کشوری بود که آموزش و پرورش اجباری راوضع کرد می بالند. اما با وجود این اطلاق « نظام آموزشی آلمان » به این سیستم شاید نام بی مسمایی باشد چرا که اداره و تصمیم گیری درباره نظام آموزشی به اندازه شمار ایالت آلمان متنوع است و هر یک از این نظام ها دارای ساختارها و روشهای تدریس متفاوتی هستند. این وضعیت گاهی به اختلاف نظرهای عجیبی انجامیده است از جمله « باواریا » اخیراً از قبول دیپلم های گرامر سایر ایالت سر باز زده است. مسئله معرفی نظام آموزشی واحدی برای سراسر آلمان مطرح کرده است اما این پیشنهاد هنگام نگارش این کتاب هنوز موضوع بحث های جنجالی و دامنه دار بود.

آموزش و پرورش در آلمان حداقل ۹ سال ( در بعضی ایالت ۱۰ سال ) اجباری است و کودکان بنابر ماه تولدشان از ۵/۵ تا ۵/۶ سالگی آموزش تمام وقت را آغاز می کنند.

تحصیل در مدارس دولتی از دبستان تا پایان دانشگاه رایگان است. آموزش رایگان برای کودکان اتباع خارجی در آلمان نیز فراهم است هر چند دانش آموزان غیر مقیم با دانش آموزانی که مقیم کشورهای غیر از اتحادیه اروپا هستند.

برای تحصیل رایگان لازم است روادید دانش آموزی یا دانشجویی اخذ کنند.

نظام آموزش آلمان بر خلاف برخی دیگر از کشورهای اروپایی تقریباً بر تساوی کامل استوار است و نظیر مدارس نخبگان – گراند ایگول – فرانسه یا دانشگاههای مشهور انگلستان در آلمان یافت نمی شود. بررسی تطبیقی نظام آموزش و پرورش آلمان

منتقدان نظام اموزشی آلمان می گویند که در نظام آموزشی آلمان بر خلاف مدارس آمریکا و انگلستان که بر رشد کلیه جنبه های شخصیتی فرد تاکید می شود فقط به دستاورهای علمی و شغلی فرد توجه می شود.

در اغلب مدارس آلمان فعالیت های فوق برنامه چندانی در برنامه دانش آموزان گنجانده نمی شود و فعالیت های ورزشی آموزش موسیقی و برخی هنرهای خاص به سایر سازمان ها واگذار می شود. برگزاری رقابت های ورزشی بین مدارس معمول نیست اما گهگاه رقابت های دو و میدانی برگزار می شود.

روش آموزشی نسبت به بسیاری از کشورها از جمله انگلستان و آمریکا رسمی تر است از جمله آنکه دانش آموزان در شرق آلمان هنوز ملزم هستند که با ورود معلم کنار صندلی های خود بایستند و تماس و ارتباط بین معلم و دانش آموز در خارج از کلاس درس بسیار اندک است.

در سال های اخیر در برخی مدارس شهرها مسله انضباط مشکل ساز شده است و تنش های بین دانش آموزان اقلیت های نژادی که گاهی ۵۰ درصد یا بیشتر ثبت نام شدگان مدارس را در بعضی از شهرهای بزرگ تشکیل می دهند روی می دهد.

آموزش و پرورش در آلمان حداقل9سال اجباری است و کودکان بنابر ماه تولدشان از ۵/۵ تا ۵/۶ سالگی آموزش تمام وقت را آغاز میکنند.

نکات مثبتی نیز در سیستم آموزش و پرورش آلمان به چشم می خورد از جمله آنکه شاخص های آکادمیک معمولاً بالاست و معلمان مجرب با سوابق عالی به تدریس اشتغال دارند – ۹۰ درصد از دانش آموزان با موافقت از مدرسه فارغ التحصیل می شوند و حدود ۲۵ درصد نیز آزمون عمومی ورود به دانشگاه را با موفقیت پشت سر می گذارند. فن آوری نوین و اینترنت به سرعت به مدارس آلمان راه می یابد و در همین راستا تا پایان سال ۲۰۰۱ کلیه بیش از ۴۰ هزار مدرسه در سطح آلمان از طریق سرویس سریع به ISDN به اینترنت متصل شدند.

نظام آموزشی آلمان:

نظام آموزش و پرورش کشور آلمان عمدتاً حالت ایالتی و استانی دارد و دولت فدرال در تعیین و تصمیم‌گیری راجع به آن نقش اندکی ایفا می‌کند. آموزش در این کشور با کودکستان یا (Kindergraten) آغاز می‌شود. جالب است بدانید که هم واژه (کودکستان) و هم ابداع این شیوه آموزشی توسط آلمان‌ها انجام پذیرفت. واژه (Kindergraten) {ترجمه تحت اللفظی آن باغ کودکان است} امروزه در ادبیات آموزشی جهان بسیار شناخته شده و آشناست.

این دستاورد آموزشی، یادگار فردریش فروبل (Friedrich Froebel) (۱۸۵۲ ـ ۱۷۸۲) است اما جالب است بدانید که دوره کودکستان در آلمان اجباری نیست و حالتی کاملاً اختیاری دارد اما این دوره برای همه کودکان بین سه تا شش سال در دسترس می‌باشد.

بعد از این دوره حضور در مدرسه برای ۱۰ تا ۱۳ سال اجباری می‌شود و آلمان از کشورهایی است که آموزش و پرورش رایگان در آن حالت اجباری دارد.

آموزش خصوصی و خارج از چارچوب نظام آموزشی تنها در شرایطی مجاز است که توسط آموزگاران مجرب و صاحب صلاحیت انجام گیرد.

آموزش ابتدایی عمدتاً چهارسال به طول می‌انجامد و مدارس دولتی در این دوره طبقه بندی شده نیست و همه آموزش‌ها حالت یکسان دارد.

اما در دوره دبیرستان مدارس به چهار نوع کلی تقسیم می‌شوند که دانش‌آموزان برمبنای استعدادهای خود و مشاوره تحصیلی آموزگارانشان به یکی از آن‌ها هدایت می‌شوند. این چهار نوع دبیرستان عبارتند از:

1ـ آموزشگاه‌های عالی (Gymnasium)

با استعدادترین دانش‌آموزان به این مدارس راه می‌یابند تا برای ورود به دانشگاه آماده شوند.

2ـ مدارس (Realschule)

این مدارس طیف وسیع‌تری از دانش‌آموزان را در بر می‌گیرد و دانش‌آموزان متوسط به آن راه می‌یابند.

3ـ مدارس (Hauptschule)

این مدارس دانش‌آموزان را برای آموز‌ش‌های فنی و حرفه‌ای آماده می‌کند.

4ـ مدارس جامع (Gesamtschule)

این مدارس آمیزه‌ای از سه نوع مدرسه قبلی است.

برای تحصیل رایگان لازم است روادید دانش آموزی یا دانشجویی اخذ شود

برای ورود به دانشگاه، دانش‌آموزان دبیرستانی می‌بایست در امتحان ورودی یا کنکوری که (Abitur) نامیده می‌شود شرکت کنند. دانش‌آموزان دارای دیپلم فنی و حرفه‌ای نیز می‌توانند در این آزمون شرکت کنند.

نظام ویژه‌ای برای کارآموزی که Duale Ausbidung نام دارد به هنرآموزان فنی و حرفه‌ای این اجازه را می‌دهد تا در یک شرکت به هنرآموزی و کسب تجربه مشغول شوند.

کشور آلمان گرچه دارای پیشینه قوی آموزشی است اما دارای ضعف‌هایی نیز می‌باشد.

به عنوان مثال در تست  PISA (پیشرفت آموزشی دانش‌آموزان) ضعف‌های نظام آموزشی آلمان در برخی دروس و زمینه‌ها مشخص گردید. به عنوان مثال در سال ۲۰۰۰ آلمان در درس (خواندن) در رتبه بیست و یکم و در درس ریاضیات و علوم طبیعی در رتبه بیستم از بین سی و یک کشور شرکت کننده در این تست قرار گرفت که نشان دهنده نیاز به بازنگری و اصلاح در این زمینه‌ها بود.

 زندگی دانش‌آموزی در آلمان:

گرچه دانش‌آموزان آلمانی بادیگر دانش‌آموزان سراسردنیا تفاوت‌ چندانی د نوع زندگی تحصیلی ندارنداما برخی تفاوت‌ها نیزمحسوس می‌باشد.

البته برخی تفاوت‌ها در بین ۱۶ ایالت آلمان هم به چشم می‌خورد که حالت منطقه‌ای دارند اما تفاوت‌های عمده زندگی تحصیلی در آلمان و نکات برجسته آن به شرح زیر است:

* هر گروه از دانش‌آموزان که متولد یک سال باشند (هم سن باشند) در یک کلاس قرار می‌گیرند و تشکیل کلاسی را می‌دهند که تا پایان دبستان (سال اول تا چهارم) ثابت می‌ماند.

این ثابت ماندن ترکیب دانش‌آموزان کلاس درمدارس عالی(سال پنجم تا ششم)و انواع دیگر مدارس کماکان به چشم می‌خورد. بررسی تطبیقی نظام آموزش و پرورش آلمان

*البته برخی تغییرات هم ممکن است که رخ بدهد، به عنوان مثال در کلاس‌های زبان، ممکن است کلاس به دو یا سه گروه تقسیم شوند.

* بیشتر موضوعات درسی (مانند علوم، هنر، موسیقی و ….) در کلاس درس دانش‌آموزان که همانند اتاق خانه آن‌ها می‌ماند برگزار می‌گردد؛ دانش‌آموزان در کلاس خود می‌مانند و معلم‌ها کلاس خود را تغییر می‌دهند. این موضوع تا سال یازدهم ادامه می‌یابد.

* معمولاً در مدارس آلمان هیچ نیروی حفاظتی و انتظامی وجود ندارد؛ البته در برخی مدارس هم ممکن است چنین نیروهایی وجود داشته باشند.

اما عمدتاً دانش‌آموزان بزرگتر با تشکیل گروه‌هایی وظیفه مراقبت از دانش‌آموزان جوان‌تر را به خصوص در اموری همانند عبور از خیابان و … برعهده می‌گیرند.

*درمدارس آلمان گاهی اوقات خدمات پزشکی هم موجود است و دانش‌آموزان در آنجا از کمک‌های اولیه بهره‌مند می‌شوند.

* عمدتاً دو دانش‌آموز بر روی هر میز تحریر می‌نشیند.

این میزها عمدتاً به صورت نیم دایره یا دیگر اشکال هندسی چیده و مرتب می‌شوند.

در زمان امتحانات، میزها به صورت خطی چیده می‌شود وبرای جلوگیری از تقلب برروی هر میز فقط یک دانش‌آموز می‌نشیند.

*رابطه بین معلم ودانش‌آموزووالدین ومعلم‌ها کاملاً راحت وبه دور از تشریفات است،این رابطه گاه حالت نیمه رسمی بخود می‌گیرد. (این نوع از رابطه گاهی دشواری‌هایی هم دارد به ویژه برای خارجی‌ها که با این شیوه مانوس نیستند).

* معمولاً چیزی به نام اونیفورم یا لباس خاص مدارس به چشم نمی‌خورد.

اصل پوشیدگی می‌بایست رعایت گردد ازجمله پوشیدن لباس‌های کوتاه،صندل ویا لباس‌های دارای سوراخ وپارگی ممنوع است.

برخی مدارس برای خوداونیفورم‌هایی طراحی می‌کنند اما درمجموع این پوشش‌ها به آن حالت رسمی که درانگلستان به چشم می‌خورد نمی‌باشد.

*شروع کار مدارس ساعت7:30یا8صبح است و کلاس‌ها عمدتاً ساعت ۱۲ ظهر به پایان می‌رسد.

آموزش در سطوح پایین تر همیشه قبل از زمان ناهار به پایان می‌رسد. اما در سطوح آموزشی بالاتر کلاس‌های بعدازظهر نیز مرسوم است.

* بعد از هر کلاس بسته به نوع مدرسه زنگ تفریحی حدود ۵ تا ده دقیقه به دانش‌آموزان داده می‌شود.

برای مدارسی که قبل ازساعت یک ونیم بعداز ظهر به پایان می‌رسند عمدتاً زمان صرف ناهار درنظر گرفته نشده است.

امادر مدراسی که کلاس‌های بعدازظهردرآن‌ها دایر می‌شود،حدود45دقیقه تا90دقیقه زمان صرف غذا واستراحت درنظر گرفته می‌شود.

* دربعضی مدارس بجز استراحت5تا10دقیقه‌ای بین هر زنگ،درزنگ‌های دوم وچهارم یک زمان استراحت10تا15دقیقه‌ای نیزبه دانش‌آموزان داده می‌شود.

* درمدارس دولتی آلمان هرزنگ تدریس دقیقاً4دقیقه است.

هر موضوع درسی معمولاً دو تا سه زنگ در هفته تدریس می‌شود. (درس‌های اصلی مانندریاضیات،انگلیسی یاآلمانی چهار تا شش نوبت در هفته تدریس می‌شوند).

بیش از دو نوبت پیاپی از هر درس نیز رایج نمی‌باشد.

شروع هر کلاس و خاتمه آن معمولاً به وسیله یک زنگ یا دیگر علامت‌های شنیداری به دانش‌آموزان اعلام می‌شود. بررسی تطبیقی نظام آموزش و پرورش آلمان

* امتحانات عمدتاً حالت تشریحی دارند تا تستی.

تا پایه یازدهم، امتحانات معمولاً شامل بیش از سه بخش مجزا از هم نمی‌شود.

این در حالی است که بیشتر امتحانات سال‌های اولیه دبیرستان معمولاً بیش از ۹۰ دقیقه به طول نمی‌انجامد.

اما آزمون‌های پایه یازدهم تا سیزدهم ممکن است تا چهار زنگ بدون وقفه و زمان استراحت هم به طول بیانجامد.

ادامه متن بعد از دانلود

سال تحصیلی

سال تحصیلی معمولاً پس از تعطیلات تابستانی آغاز می‌شود. (این تعطیلات درایالات مختلف متفاوت است ومعمولاً ازانتها یا نیمه آگوست آغاز می‌شود و به2نیمسال تقسیم می‌شود)

غالباً تعطیلات ۱۲ هفته به طول می‌انجامد که این تعطیلات به جز تعطیلات رسمی کشور آلمان است.

تعداد روزهای تعطیل در ایالت‌های مختلف، تفاوت دارد اما معمولاً مدارس ۶ هفته در تابستان و ۲ هفته نیز برای تعطیلات کریسمس تعطیل می‌باشند. دوره بعدی تعطیلات در بهار (معمولاً در اطراف روز جشن شکرگزاری) و پاییز (تعطیلات سنتی دروی محصول که سابقاً کشاورزان فرزندان خود را برای کمک در دروی محصولات کشاورزی نیاز داشتند) است.  بررسی تطبیقی نظام آموزش و پرورش آلمان

تحولات جدید:

بعد از انتشار نتایج PISA (برنامه جهانی پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان) و آشکار شدن ضعف‌های نظام آموزشی آلمان در قیاس با دیگر کشورها، برخی تغییر و تحولات در پیکره نظام آموزشی این کشور آغاز گردیده و مباحث فراوانی در این زمینه انجام گرفته است که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1ـ تدوین استانداردهای فدرال برای تعیین کیفیت تدریس

2ـ جهت‌گیری تربیت معلم به سوی برنامه‌های عملی‌تر

3ـ انتقال برخی مسئولیت‌های وزارت آموزش و پرورش به مدارس محلی

نسبت به دهه ۱۹۹۰ میلادی، در سال‌های پس از ۲۰۰۰، برخی تغییرات در مدارس آلمان رخ داده که عبارتند از:

فهرست مطالب

مقدمه

نظام آموزشی آلمان

زندگی دانش‌آموزی در آلمان

سال تحصیلی

پذیرش تحصیلی

دوره های آموزشی

ارزشیابی تحصیلی

همکاری های آموزشی

اولویت های آموزشی

اشتغال به کار دانش‌آموزان

علاقه وعدم علاقه دانش‌آموزان نسبت به مدرسه و معلمان

منابع و مآخذ