دین و سلوک در ایران باستان

ایرانیان باستان به هر روشنایی و روشنایی آوری اعتقاد می داشتند.

آنان به پاکی و آب ،به ماه درخشنده به خورشید فروزنده سر تعظیم فرود آورده پاس حرمتش می داشتند .

پیر فرزانه حکیم عباس کیوان قزوینی می نویسد :

« در دین قدیم ایران یعنی پیش از زردشت ماده المواد را ستایش خدایانه می کردند بی آنکه عنوان خدائی و ریشۀ هستی را منحصر به آن دانند.

مانند ستایش و پرستش پدر و استاد و منعم و نسبت به بالاتر از ماده المواد که چیزی هست یا نه توده ساکت بودند و حق سخن و رأی دادن نداشتند و خواص به اندازه فکر ودانش خود آزاد در فهم و اظهار بودند. دین و سلوک در ایران باستان

نه در دعوت توده و اجبار،که می گفتند توده باید به حال اجمال بماند و پا از گلیم بیرون نبرد و دست اندازی به کنجکاوی نکند و اگر می کرد خواص با آنکه در میان خودشان اختلاف بود در منع توده متفق می شدند و از پرسش های آنان جواب دانشمندانه نمی دادند و آنها را به کار وامی داشتند.

و زیان توجه به معارف را در کار زندگی خاطر نشان ِ آنان می کردند و سود نداشتن معارف به زندگانی را مدلل می داشتند که برای توده بیش از لوازم زندگانی بیهوده است و خردمندان ‍‌ِ جهان از توده انتظار معارف ندارند اما انتظار هنرها و نیکوکاری های بسیار دارند و زینت ها و آبادی های جهان را از توده متنظرند نه از روشن فکران که خواص نامیده می شوند و عددشان خیلی کمتر از توده است و از آنها معارف عالیه نیز متنظرند نه تنها معارف راجعه به مواد[۱] . دین و سلوک در ایران باستان

ماده المواد نزد علماء شیمی آن چیزی است که از آخرین تجزیه اجسام باقی بماند.

دیگر آن را نتوان تجزیه نمود.

و از تجزیه هر جسم هم همان بماند که مختلف النوع نباشد.

پس حدس زده می شود که اول همان بوده و به تدریج عوارض بر آن افزوده دیگر از کجا و کی افزوده معلوم نیست.

پس انتظار صفات خدایی از همان ماده باید داشت و رفتار بنده با خدا را با آن باید بجا آورد.

یعنی همه چیز را بزرگ شمرد زیرا او در همه چیز هست و چون می بینند.

که آخر مانده از اجسام فقط چیزی است از اِتـِر سبک تر و روشن تر و پرقوه تر اما شعور و اختیار ابداً ندارد بلکه اسیر و مقهور دست تجزیه کننده است.

پس می گویند که طبیعت بی شعور است و همه کار و بار او به طور تصادف است.

ادیان در ایران باستان

اما خردمند به اینجا نمی ایستد و کشتی ِ فکرش را رو به قبه می راند تا یا غرق شود و یا به جایی برسد یعنی آرام نمی گیرد نه آنکه کسی بر او حکم کند [۲].

چون در سابق آلات و علوم شیمی نبود و تجزیه کامل حاصل نمی شد دانشمند قدیم ایرانی به حدس و تجربه ماده المواد را معین می کرد و ستایش می نمود.

لذا به چهار قول مختلف شده بودند که عرب آن را چهار عنصر نامیده و تعیین کرده اند که ایران قدیم بیشتر آتش پرست و کمتر آب و هوا پرست و کمتر از آن خاک پرست بودند پس از باب اکثریت همه ایرانی را آتش پرست خواندند [۳] . دین و سلوک در ایران باستان

خرد گوید یا باید برای همان جسم آخرین لایتجزی شعور و قدرت خدایانه قائل شد از فهم ما غائب چنانکه محقق طبیعی[۴] می گوید ،پس خدا بودن ِ‌آن عیبی پیدا نمی کند ،و یا مافوق آن روح مجــرّدی قائل شد که آن یکی از آثار طولیه آن روح باشد چنانکه الاهیین و حکماء می گویند[۵].

ایرانیان باستان به مقام ستارگان نیز نماز می بردند.

بدین معنی که ستارۀ درخشنده(هورتابنده)رانیروی برترمیشناختند(خداوند درقرآن به جایگاه ستارگان قسم یادنموده است).

نیرویی که شب و روز آدمی ،چهار فصل زندگی را می سازد.

حرکت ستارگانست اینان (ستارگان ) ارواح مجردۀ مقدسه ای در آسمانها هستند (در ملکوت آسمان )که کالبد ستارگان اختیار نموده و به سوی نیرویی واحد در فضا ی وجود (پهنۀ آسمان ) در حرکتندهمچون خورشید منظومۀ شمسی ِ ما که ذرّات تابشش هوا است که ضروری ترین تغذیۀ هر بشر خاکی است .

در زمین ما هر چه وجود یافته و می پاید به طفیل تابش خورشید[۷] است.

ایرانیان باستان استدلال می کنند که آنچه بر حیات بشر اینگونه تأثیر گذار است که تقویم ِ شب و روز او را می سازد جایگاهی بس رفیع دارد که شایستۀ احترام و ستایش است. دین و سلوک در ایران باستان