اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با ریاضت اقتصادی

اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با اقتصاد ریاضتی

در موضوع اقتصاد مقاومتی تعابیر متنوع و متفاوتی در ادبیات اقتصادی رایج شده است. تعبیری که معنای اصطلاحی (و نه لغوی) آن را به تعریف مقام معظم رهبری نزدیک می کند «فنریت اقتصادی» است. این مقاله به ادبیات فنریت اقتصادی پرداخته و الگوی مربوط را مورد بحث نظری قرار داده است. در ادامه، ریسک تخریب اقتصاد ملی و نیز سناریوهای رفتاری کشورها در این راستا مورد بحث قرار گرفته و محورهای چهارگانه فنریت اقتصادی بیان شده است. در بخش بعدی مقاله مفهوم اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران با توجه به بیانات مقام معظم رهبری تشریح شده و مبتنی بر این بیانات، الگویی برای اقتصاد مقاومتی جمهوری ایران شامل مؤلفه های رشد اقتصادی، عدالت اقتصادی، ثبات اقتصادی و فنریت اقتصادی پیشنهاد شده است. در پایان راهبردهای چهارگانه مقابله، خنثی سازی، جذب و ترمیم و پخش و تضعیف منطبق بر مسئله تحریم اقتصادی غرب تشریح و مصادیق آنها معرفی شده است.

مقدمه

از ویژگی های اساسی مدیریت اقتصادی موفق، داشتن الگوست. در ایران ما مسئله فقدان الگوی مشخص برای مدیریت اقتصاد، به ویژه در برخورد با شرایط چالش و بحران، به سادگی قابل درک است. در وضعیت حاضر که با چالش مهم تحریم  همه جانبه غرب مواجه هستیم، با وجود همه تلاش های غیرقابل انکار انجام شده برای مواجهه با اقدامات دشمنان، فقدان الگویی راهبردی برای مدیریت اقتصادی احساس می شود تا بسیاری از مسائل را از چالش خارج کند یا چالشها فرصت اثرگذاری منفی بر اهداف را پیدا نکنند.

نمونه چند صفحه از پایان نامه اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با ریاضت اقتصادی

آنچه به روشنی در واقعیت اقتصاد ایران دیده می شود آن است که سیاست های اقتصادی پولی، مالی، ارزی، بانکی، اشتغال و تولید بدون ارتباط منسجم و تعریف شده و بعضا گسترش دامنه چالش ها، به کار بسته می شوند و از آنجا که ارتباط سیستمی مشخصی میان آنها برقرار نیست، در بسیاری موارد یکدیگر را خنثی می کنند و در مجموع کارایی لازم را ندارند. نتیجه اجرای این سیاست های انفعالی از قبل معلوم و کاملا متفاوت با شرایط مورد انتظاری است که با به کارگیری الگوی مشخص در مدیریت کلان اقتصادی، فعالیت واحدهای اقتصادی در سطح خرد و میانی هماهنگ می شود و متغیرهای کلان اقتصادی در راستای مقاصد مربوط تنظیم و همه پتانسیل ها برای اهداف نهایی پیشرفت و عدالت به کار گرفته می شوند.

اهمیت و تاریخچه مسئله

بررسی زیادی لازم نیست که متوجه شویم در دوران جنگ تحمیلی نیز چنین مشکلی وجود داشته است. وضعیت شاخص های اقتصادی در سال پایانی جنگ (۱۳۶۷)  نشان می دهد که این شاخص ها به بحرانی ترین میزان خود در تمام سال های جنگ رسیده بود. (برای مثال، کسری بودجه دولت به رقم بی سابقه ۵۴ درصد در تاریخ ایران  رسیده بود.) شاید بتوان ادعا کرد که از دلایل حضرت امام(ره) برای پذیرش قطعنامه، وضعیت نامطلوب اقتصادی ناشی از فقدان الگوی اقتصاد مقاومتی بوده است. اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با ریاضت اقتصادی

در حال حاضر با اینکه مقام معظم رهبری اوضاع کنونی را به «گردنه ای که از  آن عبور خواهیم کرد» تشبیه فرمودند، اما بر داشتن اقتصاد مقاومتی تأکید و اصرار دارند. این مسئله نشان می دهد که مدیریت اقتصادی باید سنجیده عمل کند و به ویژه چالش تحریم را به عنوان واقعیتی جدی که در تمام سال های پس از انقلاب وجود داشته است در برنامه ریزی اقتصادی وارد سازد.

خوشبختانه زمینه تدوین و پیاده سازی الگوی اقتصاد مقاومتی برای کشوری مانند ایران با داشتن منابع فراوان، جمعیت زیاد، بازار بزرگ درون کشور و ارتباطات منطقه ای خوب فراهم است. پتانسیل ها و منابع بیکار و استفاده نشده فراوان فعلی همه نسبتا حاکی از آن است که استفاده کامل و کارامد از منابع موجود و به کارگیری آنها در ظرفیت اشتغال کامل می تواند بسیاری از مشکلات و آسیب ها را چاره کند. تحولات جهانی نیز اقتضا می کند که جمهوری اسلامی ایران به عنوان الهام بخش جهان اسلام الگویی موفق و مستقل از مدیریت اقتصادی را به نمایش بگذارد و وضعیت مطلوب اقتصادی را در اندازه شئونات و عزت نفس مردم خود ایجاد کند.

نکته مهم دیگر اینکه در شرایط وجود چالش ها، چنانچه الگوی اقتصاد مقاومتی  مبتنی بر فعالسازی ظرفیت های داخلی شکل گیرد، بهترین سکوی پرتاب برای شرایط پس از چالش خواهد بود؛ به گونه ای که با رفع این چالش ها، ظرفیت اقتصاد به صورتی کامل تر آزاد و موجب شتاب پیشرفت خواهد شد.

بیان مسئله

اقتصاد سال هاست که بعنوان یکی از علوم پایه در حال توسعه و اجراست از دیر باز و از زمانی که بشر شروع به داد و ستد و معامله های پایا پای کرد تا دوره تدریس آن در دانشگاه ها از زمان انقلاب صنعتی تا هم اکنون که در دوره انقلاب علمی قرار داریم اما چه ضرورتی بشریت را بسمت اقتصاد ریاضتی سوق داد؟ تفاوت اقتصاد ریاضتی با اقتصاد مقاومتی در کجاست؟

اقتصاد مقاومتی در ادبیات اقتصادی: فنریت اقتصادی

بریگاگلیو[1] (۲۰۰۶) از اصطلاحی به نام «فنریت اقتصادی»[2] برای اشاره به توان سیاست ساخته یک اقتصاد برای بهبود )یا انطباق با( آثار شوک های برون زای مخالف استفاده کرده است. این اصطلاح با تعریفی که از آن شده، نزدیک ترین مفهوم به «اقتصاد مقاومتی» در ادبیات رایج کشور ماست.

بریگاگلیو بیان می دارد که اصطلاح فنریت اقتصادی به دو مفهوم به کار می رود:

اول، توانایی اقتصاد برای بهبود سریع از شوک های اقتصادی تخریب کننده خارجی؛ دوم، توانایی اقتصاد برای ایستادگی در برابر آثار این شوک ها.

توان اقتصاد برای بهبود یافتن از آثار شوک های مخالف به شدت محدود خواهد شد اگر برای مثال، کسری های مالی مزمن وجود داشته باشد. از طرف دیگر، این توان ارتقا خواهد یافت اگر ابزارهای سیاستی بتواند برای خنثی سازی آثار منفی شوک ها مورد استفاده قرار گیرد؛ مانند موقعیتی که کشور از وضعیت مالی قوی برخوردار است  و می تواند مخارج احتیاطی یا تخفیف های مالیاتی را برای برخورد با آثار منفی شوک ها مورد استفاده قرار دهد. این نوع فنریت اقتصادی نوعی «تقابل با شوک» است.

توانایی ایستادن در برابر شوک ها هنگامی متصور است که شوک ها خنثی یا ناچیز  باشند. همچنین این نوع فنریت هنگامی ممکن است که اقتصاد از مکانیسم هایی برخوردار باشد که آثار شوک ها را کاهش دهد که با عنوان »جذب شوک« از آن نام برده می شود. برای مثال، وجود بازاری انعطاف پذی ر میتواند به عنوان ابزاری برای جذب شوک ها عمل کند (بریگاگلیو، ۵ :۲۰۱۱).

به طور کلی، فنریت اقتصادی ممکن است ایستا یا پویا باشد. فنریت اقتصادی ایستا به مفهوم توان یا ظرفیت یک سیستم برای جذب یا منعطف شدن در برابر خطر یا زیان است. در تعریف عمومی تر آن، که مالحظات پویا بودن شامل ثبات را نیز در خود دارد، فنریت اقتصادی به توان یک سیستم برای بهبود از شوکی پایدار گفته می شود.  همچنین باید میان دو نوع فنریت اقتصادی تفاوت قائل شد (رز، ۸ :۲۰۰۴).

1. فنریت اقتصادی ذاتی[3]:

توانایی در شرایط عادی، یعنی توان جایگزینی نهاده های دیگر برای نهاده هایی که از طریق شوک خارجی با مشکل مواجه شده اند یا توان بازارها برای بازتخصیص منابع در پاسخ به عالمت های قیمتی. این نوع فنریت اقتصادی ذاتی یک اقتصاد است و سی ِ است ساخته نیست.

2. فنریت اقتصادی انطباقی[4]:

توانایی در شرایط بحران ناشی از قوه ابتکار و تلاش فوق عادی، یعنی باال بردن توان جایگزینی نهاده ها در عملیات بازرگانی منفرد یا تقویت بازارها از طریق کامل کردن اطالعات عوامل اقتصادی عرضه کننده و تقاضاکننده برای پیدا کردن یکدیگر؛ این نوع فنریت اقتصادی به خودی خود وجود ندارد، بلکه کاملا سیاست ساخته است.

اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با ریاضت اقتصادی

راهبردهای فنریت اقتصادی

دو راهبرد فنریت اقتصادی شامل مدیریت بهبود[5] و اقدامات تسکینی[6] است. هر دو راهبرد ممکن است فنریت اقتصادی ذاتی را ارتقا دهند. تاکنون هیچ یک از آن دو بر ً برای کاهش احتمال شکست دیگری ترجیح داده نشده است. اقدامات تسکینی نوعا و نیز کاهش آسیب پذیری از طریق ارتقای مقاومت اقتصادی عمل می کند. مدیریت بهبود معمولا در جهت فراهم سازی کمک های جانبی به بنگاه ها و خانوارهایی که از شرایط پیش آمده متأثر شده اند و نیز کاهش زمان بهبود عمل می کند. بخش اول مدیریت بهبود )یعنی اقدامات کمکی جانبی( با فنریت اقتصادی سازگاری ندارد، زیرا فنریت اقتصادی بر خوداتکایی گروه های اجتماعی در مفهوم گسترده تری از توانایی پایداری تأکید دارد. با وجود این، رهیافت کاهش زمان بهبود نقشی کلیدی در توسعه

مفهوم فنریت اقتصادی برای دربرگرفتن عناصر پویاتر دارد (همان، ص ۳۰۹).

[1] – Briguglio

[2] – Economic Resilience

[3] – Inherent

[4] – Adaptive

[5] – Recovery Management

[6] – Mitigation

فهرست مطالب

چکیده

واژگان کلیدی

فصل اول (کلیات)

مقدمه

اهمیت و تاریخچه مسئله

بیان مسئله

ضرورت تحقیق

پیشینه تحقیق

فصل دوم(ادبیات تحقیق)

رویکرد تقلیدی به نظریات اقتصادی: تعریف و کلیات

رویکرد بومی به نظریات اقتصادی: تعریف و کلیات

اقتصاد مقاومتی در ادبیات اقتصادی: فنریت اقتصادی

1. فنریت اقتصادی ذاتی
2. فنریت اقتصادی انطباقی

راهبردهای فنریت اقتصادی

ریسک

محورهای چهارگانه فنریت اقتصادی

1. ثبات اقتصاد کلان
2. کارایی بازارهای خرد
3. حکمرانی خوب
4. توسعه اجتماعی

الگوی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران

ظرفیت های موجود کشور برای اقتصاد مقاومتی

1. رشد اقتصادی
2. عدالت اقتصادی
3. ثبات اقتصادی
4. فنریت اقتصادی

ریاضت اقتصادی

اقتصاد مقاومتی و تفاوت آن با ریاضت اقتصادی

فصل سوم(روش پژوهش)

روش انجام پژوهش

فصل چهارم(تجزیه و تحلیل)

تجزیه و تحلیل

فصل پنجم(نتیجه گیری و بیان راهکارها)

راهکارهای اجراوکاربردی کردن اقتصاد مقاومتی

نتیجه گیری

منابع فارسی

منابع لاتین